حکیم عمر خیام

غیاث‌الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری از چهره‌های کم‌مانند تاریخ ایران است: هم ریاضی‌دان و ستاره‌شناس، هم فیلسوف و هم شاعر. روز بزرگداشت او در تقویم ایران ۲۸ اردیبهشت است.

ریاضی و نجوم

خیام در کتاب «رساله در جبر و مقابله» معادله‌های درجه‌ی سوم را دسته‌بندی کرد و برای حل آن‌ها از برخورد مقطع‌های مخروطی بهره گرفت. او در دوره‌ی ملکشاه سلجوقی همراه گروهی از ستاره‌شناسان، گاه‌شماری «جلالی» را تنظیم کرد؛ گاه‌شماری دقیقی که پایه‌ی تقویم خورشیدی امروز ایران است.

رباعیات

رباعی‌های منسوب به خیام درباره‌ی گذر عمر، شادی لحظه و پرسش‌های بزرگ هستی است. ترجمه‌ی انگلیسی ادوارد فیتزجرالد در سال ۱۸۵۹ خیام را در غرب بسیار مشهور کرد. پژوهشگران درباره‌ی این‌که کدام رباعی‌ها واقعاً از خیام است، هم‌نظر نیستند.

آرامگاه

آرامگاه خیام در نیشابور است و بنای کنونی آن را هوشنگ سیحون، معمار ایرانی، طراحی کرده است.