ابونصر فارابی؛ «معلم ثانی» فلسفه

در تاریخ فلسفه‌ی اسلامی، ارسطو را «معلم اول» و ابونصر فارابی را «معلم ثانی» خوانده‌اند. فارابی کسی بود که فلسفه‌ی یونانی را با دقت شرح داد، آن را با پرسش‌های جهان اسلامی پیوند زد و راه را برای فیلسوفانی چون ابن‌سینا هموار کرد. تقویم ایران روزی را به بزرگداشت او اختصاص داده است.

فارابی که بود؟

ابونصر محمد فارابی در قرن سوم هجری در ناحیه‌ی فاراب در آسیای میانه به دنیا آمد. او بیشتر عمر خود را در بغداد، مرکز علمی آن روزگار، به آموختن و نوشتن گذراند و در پایان عمر به شام رفت. بیشتر منابع درگذشت او را در دمشق و در نیمه‌ی قرن چهارم هجری می‌دانند.

آثار و اندیشه

• شرح منطق و فلسفه‌ی ارسطو: فارابی آثار منطقی ارسطو را شرح داد و منطق را ابزار درست اندیشیدن معرفی کرد.
• آرای اهل مدینه‌ی فاضله: مشهورترین کتاب او درباره‌ی جامعه‌ای آرمانی است که در آن مردم برای رسیدن به سعادت با هم همکاری می‌کنند.
• احصاء العلوم: کتابی در دسته‌بندی دانش‌های زمان خود.
• کتاب الموسیقی الکبیر: فارابی در موسیقی هم صاحب‌نظر بود و این کتاب از منابع مهم نظریه‌ی موسیقی در جهان اسلام است.

اثر فارابی بر دانشمندان بعد

ابن‌سینا نوشته است که «مابعدالطبیعه»ی ارسطو را بارها خوانده بود و آن را نمی‌فهمید تا اینکه شرح فارابی را یافت. این روایت نشان می‌دهد فارابی چه نقشی در فهم فلسفه برای نسل‌های بعد داشت. آثار او بعدها به لاتین هم ترجمه شد و در اروپا خوانده شد.