ابوالفضل بیهقی؛ تاریخ‌نویسی که نثر فارسی را ماندگار کرد
ملی
جمعه ۱ آبان ۱۴۰۵ ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶
یکم آبان روز بزرگداشت ابوالفضل بیهقی، مورخ و نویسندهٔ قرن پنجم هجری، است. «تاریخ بیهقی» که روایت دورهٔ غزنویان است، از شاهکارهای نثر فارسی به شمار می‌آید؛ داستان بر دار کردن حسنک وزیر از معروف‌ترین بخش‌های آن است.
کمتر کتاب تاریخی را می‌شناسیم که بعد از نزدیک به هزار سال هنوز با لذت خوانده شود. «تاریخ بیهقی» یکی از آن‌هاست. ابوالفضل بیهقی، دبیر دیوان رسائل غزنویان، رویدادهای زمان خود را با دقتی کم‌نظیر و نثری زنده نوشت و به همین دلیل نامش در تقویم ایران روزی برای بزرگداشت دارد. در این مطلب با زندگی او و کتابی که از او مانده آشنا می‌شوید.
بیهقی که بود؟
ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی در قرن پنجم هجری در بیهق، ناحیهای که امروز سبزوار مرکز آن است، به دنیا آمد. او جوانی‌اش را در دیوان رسائل غزنویان گذراند و سال‌ها شاگرد و همکار ابونصر مشکان، رئیس این دیوان، بود. همین جایگاه به او اجازه داد بسیاری از رویدادهای دربار را از نزدیک ببیند و نامه‌ها و اسناد رسمی را بخواند.
بیهقی در پایان عمر به نوشتن تاریخ دوران غزنوی پرداخت؛ کتابی بزرگ که بخش اندکی از آن به دست ما رسیده است.
تاریخ بیهقی چه ویژگی‌ای دارد؟
- دقت و امانت: بیهقی بارها می‌گوید آنچه را خود دیده یا از راوی مطمئن شنیده می‌نویسد و از گزافه پرهیز می‌کند.
- نثر زنده: جمله‌هایش ساده و پرتصویر است و صحنه‌ها را چنان روایت می‌کند که خواننده خود را در میان ماجرا می‌بیند.
- نگاه انسانی: در کنار رویدادهای سیاسی، از رفتار، ترس‌ها و جوانمردی آدم‌ها هم می‌نویسد. ماجرای بر دار کردن حسنک وزیر از مشهورترین بخش‌های کتاب است.
بخش باقی‌مانده‌ی کتاب بیشتر دربارهی دوران سلطان مسعود غزنوی است و به همین دلیل گاهی آن را «تاریخ مسعودی» هم می‌نامند.
چرا بیهقی هنوز خواندنی است؟
تاریخ بیهقی هم منبع مهمی برای شناخت دورهی غزنوی است و هم یکی از نمونه‌های برجسته‌ی نثر فارسی. بسیاری از استادان ادبیات خواندن آن را برای آشنایی با زیبایی و توانایی زبان فارسی پیشنهاد می‌کنند. اگر می‌خواهید شروع کنید، گزیده‌های تاریخ بیهقی با توضیح واژه‌ها راه خوبی است.
پرسش‌های متداول
تاریخ بیهقی دربارهی چیست؟
دربارهی رویدادهای دورهی غزنویان، بهویژه روزگار سلطان مسعود غزنوی، که بیهقی بسیاری از آنها را از نزدیک دیده بود.
بیهقی اهل کجا بود؟
اهل بیهق، ناحیهای در خراسان که امروز شهر سبزوار مرکز آن است.
آیا همه‌ی تاریخ بیهقی به دست ما رسیده است؟
نه. بیشتر کتاب از میان رفته و تنها بخشی از آن باقی مانده است.
روز بزرگداشت ابوالفضل بیهقی در سال‌های آینده
| سال | تاریخ | میلادی |
|---|---|---|
| ۱۴۰۵ | جمعه ۱ آبان ۱۴۰۵ | ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ |
| ۱۴۰۶ | شنبه ۱ آبان ۱۴۰۶ | ۲۳ اکتبر ۲۰۲۷ |
| ۱۴۰۷ | یکشنبه ۱ آبان ۱۴۰۷ | ۲۲ اکتبر ۲۰۲۸ |
منابع
اشتباهی در این مطلب دیدید؟ به ما خبر دهید