ابوریحان بیرونی؛ دانشمندی که همه‌چیز را اندازه گرفت

ابوریحان بیرونی را یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان تاریخ ایران و جهان می‌دانند. او در نجوم، ریاضیات، جغرافیا، داروشناسی و تاریخ فرهنگ‌ها آثاری نوشت که بسیاری از آن‌ها هنوز مرجع پژوهشگران است. در تقویم ایران، روز بزرگداشت او یادآور اهمیت پژوهش دقیق و بی‌طرفانه است.

بیرونی که بود؟

محمد بن احمد بیرونی در سال ۳۶۲ هجری قمری در خوارزم، در آسیای میانه، به دنیا آمد. او در جوانی در دربار خوارزمشاهیان و سپس آل‌زیار کار کرد و بعدها به دربار غزنویان پیوست. همراهی با سلطان محمود غزنوی در سفرهای هند به او فرصت داد زبان سانسکریت بیاموزد و فرهنگ هند را از نزدیک بشناسد.

مهم‌ترین آثار

• آثار الباقیه: کتابی درباره‌ی گاه‌شماری‌ها و جشن‌های ملت‌های گوناگون، از جمله ایرانیان، که از منابع اصلی شناخت جشن‌های کهن ایرانی است.
• تحقیق ماللهند: پژوهشی گسترده و بی‌طرفانه درباره‌ی دین، دانش و آداب مردم هند.
• قانون مسعودی: دانشنامه‌ای در نجوم و ریاضیات.
• التفهیم: کتابی آموزشی در نجوم که به فارسی هم نوشته شده است.

روش علمی بیرونی

بیرونی به مشاهده و اندازه‌گیری اهمیت زیادی می‌داد. او روشی برای اندازه‌گیری شعاع زمین پیشنهاد کرد و خود آن را به کار برد. در نوشتن درباره‌ی فرهنگ‌های دیگر هم می‌کوشید آن‌ها را همان‌طور که هستند روایت کند، نه آن‌طور که دیگران تصور می‌کردند.