روز ملی خلیج فارس؛ از نبرد هرمز تا جنگل‌های حرا

خلیج فارس برای ایرانی‌ها فقط یک پهنهٔ آبی روی نقشه نیست؛ نامی است که قرن‌ها در کتاب‌ها و نقشه‌های جهان ثبت شده و بخشی از هویت تاریخی این سرزمین است. ۱۰ اردیبهشت در تقویم ایران روز ملی خلیج فارس است. در این مطلب می‌خوانید این روز به یاد چه رویدادی نام‌گذاری شده، نام خلیج فارس چه پیشینه‌ای دارد و چه چیزهایی این پهنهٔ آبی را دیدنی می‌کند.

روز ملی خلیج فارس چه روزی است؟

۱۰ اردیبهشت هر سال، که معمولاً با ۳۰ آوریل برابر است، روز ملی خلیج فارس است. هیئت وزیران ایران این روز را در سال ۱۳۸۴ با همین نام در تقویم رسمی ثبت کرد.

ماجرای ۱۰ اردیبهشت: پایان حضور پرتغالی‌ها در هرمز

در آغاز قرن شانزدهم میلادی، پرتغالی‌ها جزیرهٔ هرمز را تصرف کردند و بیش از یک قرن بر آن و بر تجارت دریایی منطقه مسلط بودند. هرمز در آن روزگار یکی از ثروتمندترین بندرهای تجاری جهان بود و کالاهای هند، چین و ایران از آن می‌گذشت.

در دورهٔ شاه‌عباس یکم، سپاه ایران به فرماندهی امام‌قلی‌خان، حاکم فارس، با همکاری کشتی‌های کمپانی هند شرقی انگلیس، هرمز را محاصره کرد. در بهار ۱۶۲۲ میلادی پرتغالی‌ها تسلیم شدند و هرمز به ایران بازگشت. ۱۰ اردیبهشت به یاد همین رویداد روز ملی خلیج فارس نام گرفته است. پس از آن، بندر گمبرون در ساحل روبه‌رو با نام بندرعباس به مرکز تجارت ایران در خلیج فارس تبدیل شد.

نام خلیج فارس در تاریخ

نام این خلیج از دوران باستان با نام فارس گره خورده است. جغرافی‌دانان یونانی و رومی آن را با نام‌هایی به معنای «دریای پارس» می‌شناختند و در نقشه‌های لاتین «Sinus Persicus» نوشته می‌شد. جغرافی‌دانان مسلمان قرون نخستین اسلامی هم در کتاب‌های عربی از آن با نام «بحر فارس» یاد کرده‌اند.

سازمان ملل متحد در دستورالعمل‌های رسمی خود بر کاربرد نام «خلیج فارس» در اسناد این سازمان تأکید کرده است و نقشه‌های تاریخی بسیاری، که در کتابخانه‌ها و موزه‌های جهان نگهداری می‌شوند، همین نام را ثبت کرده‌اند.

خلیج فارس در یک نگاه

• کشورهای ساحلی: هشت کشور در کرانهٔ خلیج فارس قرار دارند و ایران طولانی‌ترین ساحل را در آن دارد.
• تنگهٔ هرمز: خلیج فارس از راه این تنگه به دریای عمان و اقیانوس هند راه دارد؛ گذرگاهی که بخش بزرگی از نفت صادراتی جهان از آن عبور می‌کند.
• جزیره‌ها: قشم، بزرگ‌ترین جزیرهٔ خلیج فارس، به همراه کیش، هرمز، هنگام و جزیره‌های دیگر، از مقصدهای محبوب گردشگری‌اند.
• طبیعت: جنگل‌های حرا در قشم، آبسنگ‌های مرجانی، دلفین‌های اطراف هنگام و لاک‌پشت‌های دریایی که روی ساحل جزیره‌ها تخم‌گذاری می‌کنند، بخشی از تنوع زیستی این منطقه‌اند.

اگر به خلیج فارس سفر کردید

1. جزیرهٔ هرمز را با خاک‌های رنگی و سواحل سرخش از دست ندهید.
2. در قشم با قایق به جنگل‌های حرا بروید؛ بهترین زمان هنگام مد است.
3. در هنگام، اگر شانس بیاورید، دلفین‌ها را از نزدیک می‌بینید. لطفاً به آن‌ها غذا ندهید و از تعقیبشان با قایق پرهیز کنید.
4. زباله‌هایتان را از ساحل و دریا با خودتان برگردانید؛ اکوسیستم مرجانی بسیار شکننده است.